ترمیم زخم یک فرآیند پیچیده بیولوژیکی است که در بدن رخ می دهد تا ساختار و عملکرد بافت آسیب دیده را بازسازی کند. برای اکثر افراد، یک بریدگی یا خراش کوچک طی یک یا دو هفته بهبود می یابد. اما در برخی موارد، این فرآیند بسیار طولانی شده و زخم ها برای هفته ها یا حتی ماه ها باز می مانند. این وضعیت نه تنها آزاردهنده است، بلکه می تواند نشانه ای از یک مشکل زمینه ای در سلامتی باشد. در ادامه به مهم ترین دلایل دیر جوش خوردن زخم ها می پردازیم.
دیابت و سطح قند خون بالا
یکی از شایع ترین دلایل کندی در بهبود زخم، بیماری دیابت است. قند خون بالا به مرور زمان باعث تنگی عروق و آسیب به اعصاب محیطی می شود. این مسئله باعث می شود خون رسانی به بافت ها کاهش یابد. خون حاوی اکسیژن و مواد مغذی است که برای ترمیم سلول ها حیاتی هستند. وقتی گردش خون ضعیف باشد، سیستم ایمنی نمی تواند به درستی با عفونت مبارزه کند و سلول های پوستی نمی توانند خود را بازسازی کنند.
افزایش سن
با بالا رفتن سن، سرعت تمام فرآیندهای بدن، از جمله ترمیم پوست، کاهش می یابد. پوست افراد مسن خاصیت ارتجاعی کمتری دارد و نازک تر است. همچنین پاسخ التهابی بدن که در مراحل اولیه بهبود زخم نقش دارد، در سالمندان کندتر عمل می کند. تولید کلاژن که برای بستن زخم ضروری است نیز با افزایش سن افت می کند.
تغذیه نامناسب و کمبود ویتامین
بدن برای ساخت بافت جدید به مواد اولیه نیاز دارد. اگر رژیم غذایی فرد فاقد پروتئین کافی، ویتامین ها و مواد معدنی باشد، فرآیند ترمیم مختل می شود.
ویتامین C :برای تولید کلاژن ضروری است.
روی (Zinc) : نقش مهمی در تقسیم سلولی و ایمنی دارد.
پروتئین: بلوک های سازنده بافت های بدن هستند.
کمبود هر یک از این موارد می تواند باعث شود زخم ها بسیار دیرتر از حد معمول بهبود یابند.
ضعف سیستم گردش خون
گردش خون مناسب برای رساندن گلبول های سفید (سربازان بدن) به محل زخم ضروری است. بیماری هایی مانند نارسایی وریدی یا بیماری شریان محیطی باعث می شوند خون به سختی به اندام ها، به ویژه پاها برسد. به همین دلیل است که زخم های مزمن اغلب در ناحیه ساق و مچ پا دیده می شوند.
مصرف برخی داروها
برخی داروها می توانند سیستم ایمنی را سرکوب کرده یا فرآیند لخته شدن خون و ترمیم بافت را مختل کنند. داروهای کورتیکواستروئید (کورتون ها)، داروهای شیمی درمانی و برخی داروهای روماتیسم از جمله مواردی هستند که ممکن است سرعت بهبود زخم را کاهش دهند. اگر از این داروها استفاده می کنید و دچار جراحت شده اید، باید مراقبت بیشتری از زخم خود داشته باشید.
استعمال دخانیات
سیگار کشیدن یکی از دشمنان اصلی سلامت پوست است. نیکوتین باعث انقباض رگ های خونی می شود و جریان خون را کاهش می دهد. علاوه بر این، مونوکسید کربن موجود در دود سیگار، جایگزین اکسیژن در گلبول های قرمز می شود. در نتیجه، بافت آسیب دیده اکسیژن کافی برای زنده ماندن و ترمیم دریافت نمی کند. مطالعات نشان داده اند که سرعت بهبود زخم در افراد سیگاری بسیار کمتر از افراد غیرسیگاری است.
عفونت
اگر باکتری ها وارد محل زخم شوند، بدن تمام انرژی خود را صرف مبارزه با عفونت می کند و فرآیند ترمیم بافت متوقف می شود. علائم عفونت شامل قرمزی شدید، تورم، درد فزاینده، ترشحات چرکی و بوی بد از زخم است. تا زمانی که عفونت درمان نشود، زخم بسته نخواهد شد.
استرس مزمن و کم خوابی
شاید عجیب به نظر برسد، اما وضعیت روانی بر جسم تاثیر مستقیم دارد. استرس زیاد و کم خوابی باعث ترشح هورمون کورتیزول می شود. سطح بالای کورتیزول می تواند سیستم ایمنی را ضعیف کرده و تولید ترکیبات شیمیایی لازم برای بهبود زخم را کاهش دهد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر زخمی دارید که پس از ۳ تا ۴ هفته هیچ نشانه ای از بهبودی ندارد، یا اگر علائم عفونت (تب، قرمزی گسترده، چرک) را مشاهده کردید، حتما باید به پزشک مراجعه کنید. درمان علت زمینه ای مانند کنترل قند خون یا بهبود تغذیه، کلید اصلی درمان زخم های مزمن است.