تغییرات هورمونی طی چرخه قاعدگی و یائسگی تأثیرات قابل توجهی بر پوست و موی زنان دارد. در ادامه، این اثرات بهصورت تفکیکشده توضیح داده میشوند.
۱. تأثیر قاعدگی بر پوست و مو
در طول چرخه ماهانه، نوسانات هورمونهای استروژن و پروژسترون میتوانند باعث تغییرات مختلفی در پوست و مو شوند.
الف) تأثیر قاعدگی بر پوست
قبل از قاعدگی (فاز لوتئال)، افزایش پروژسترون ممکن است منجر به احتباس آب، تورم و احساس پفکردگی پوست شود. همچنین کاهش استروژن و افزایش آندروژنها (مانند تستوسترون) میتواند فعالیت غدد چربی را افزایش دهد و باعث بروز جوشهای هورمونی شود که اغلب در ناحیه چانه، خط فک و گردن ظاهر میشوند. در این دوره، ممکن است حساسیت پوست افزایش یابد یا مشکلاتی مانند اگزما و روزاسه تشدید شوند.
در زمان قاعدگی، با افت سطح استروژن، پوست ممکن است کمآبتر، خشکتر یا کدر به نظر برسد. برخی زنان نیز تیرگی دور چشم یا افزایش حساسیت پوستی را در این زمان گزارش میکنند.
ب) تأثیر قاعدگی بر مو
در مرحله تخمکگذاری (اواسط سیکل)، بالا بودن سطح استروژن میتواند باعث شود موها براقتر و پرپشتتر به نظر برسند.
با نزدیکشدن به پریود، افزایش آندروژنها گاهی منجر به چربشدن سریعتر ریشه مو میشود.
در طول قاعدگی، بهویژه در صورت کمبود ذخایر آهن به دلیل خونریزی، برخی زنان ممکن است شکنندگی یا ضعف مو را تجربه کنند.
۲. تأثیر یائسگی بر پوست و مو
یائسگی با کاهش چشمگیر سطح استروژن همراه است و این موضوع تغییرات ساختاری مهمی در پوست و مو ایجاد میکند.
الف) تأثیر یائسگی بر پوست
کاهش استروژن باعث افت تولید کلاژن و الاستین میشود. از آنجا که استروژن نقش مهمی در حفظ کلاژن دارد، پس از یائسگی سالانه حدود ۱ تا ۲ درصد از کلاژن پوست کاهش مییابد که نتیجه آن نازکشدن پوست، کاهش قوام و افزایش چینوچروک است.
همچنین خشکی و خارش پوست به دلیل کاهش رطوبت و تولید سبوم شایع میشود. گرگرفتگی و گشادشدن عروق نیز میتواند باعث قرمزی موقت پوست، بهویژه در صورت و قفسه سینه، شود.
در این دوره، تغییر در توزیع چربی زیرپوستی ممکن است باعث شود پوست حالت فرورفته یا گودافتاده پیدا کند. افزایش حساسیت به نور خورشید و کندتر شدن روند ترمیم زخمها نیز از دیگر پیامدهاست.
ب) تأثیر یائسگی بر مو
کاهش استروژن و افزایش نسبی آندروژنها میتواند منجر به ریزش موی زنانه (آندروژنتیک) شود که معمولاً بهصورت کمپشتی در مرکز سر یا عقب رفتن خط رویش مو دیده میشود.
علاوه بر این، کاهش تولید سبوم در پوست سر باعث نازکشدن، خشکی و شکنندگی موها میشود. در برخی زنان نیز به دلیل تغییر نسبت هورمونها، افزایش موهای زائد صورت (هیرسوتیسم)، بهویژه در ناحیه چانه یا بالای لب، مشاهده میشود.
راهکارهای کلی برای مدیریت این تغییرات
در دوره قاعدگی
پوست: استفاده از پاککنندههای ملایم، مرطوبکنندهها و محصولات ضدجوش مانند اسید سالیسیلیک یا بنزوئیل پراکسید، بهویژه در روزهای قبل از پریود، توصیه میشود.
مو: استفاده از شامپوهای مناسب موهای چرب و داشتن رژیم غذایی غنی از آهن و پروتئین اهمیت دارد.
در دوران یائسگی
پوست: استفاده از مرطوبکنندههای قوی و محصولات حاوی اسید هیالورونیک، رتینول، پپتیدها و آنتیاکسیدانهایی مانند ویتامین C مفید است. همچنین استفاده منظم از ضدآفتاب برای محافظت از پوست نازکشده ضروری است. در برخی موارد، هورموندرمانی جایگزین (HRT) تحت نظر پزشک میتواند به کاهش برخی از این تغییرات کمک کند.
مو: استفاده از شامپوها و سرمهای تقویتکننده مو توصیه میشود. در صورت ریزش شدید، مشورت با پزشک برای درمانهای موضعی مانند ماینوکسیدیل یا داروهای ضدآندروژن ضروری است.
نکته مهم
شدت و نوع این تغییرات در همه زنان یکسان نیست و به عواملی مانند ژنتیک، سبک زندگی، تغذیه و وضعیت سلامت عمومی بستگی دارد. در صورت بروز تغییرات شدید پوستی یا ریزش موی قابل توجه، مراجعه به متخصص زنان یا متخصص پوست و مو توصیه میشود.